Leczenie Żywieniowe | 2/2026

rozmowa z Dr hab. Dorotą Mańkowską-Wierzbicką, prezes Polskiego Towarzystwa Żywienia Pozajelitowego, Dojelitowego i Metabolizmu (POLSPEN), w rozmowie z redakcją magazynu „Leczenie Żywieniowe” podsumowuje XL Międzynarodową Konferencję Naukowo- -Szkoleniową oraz XXVIII Zjazd POLSPEN, które odbyły się w dniach 11–13 czerwca 2026 r. w Jachrance.

Post przerywany (intermittent fasting, IF) wzbudza coraz większe zainteresowanie jako potencjalne uzupełnienie terapii onkologicznej. W ostatnich latach pojawiły się zarówno badania przedkliniczne sugerujące możliwe działanie przeciwnowotworowe, jak i pierwsze badania kliniczne oceniające wpływ interwencji opartych na poście na tolerancję leczenia, parametry metaboliczne i jakość życia pacjentów. Jednocześnie temat ten budzi istotne kontrowersje kliniczne, szczególnie w kontekście ryzyka niedożywienia, sarkopenii i kacheksji nowotworowej. Obecny stan wiedzy nie pozwala traktować postu przerywanego jako standardowego elementu leczenia wspomagającego w onkologii, jednak dane biologiczne i metaboliczne uzasadniają dalsze badania nad tym zagadnieniem.

Niedożywienie jest patologicznym stanem o złożonej etiologii, prowadzącym do niekorzystnych wyników klinicznych, licznych powikłań, pogorszenia rokowania oraz znaczącego obniżenia jakości życia pacjentów. Przez dziesięciolecia diagnostyka tego stanu opierała się na klasyfikacji ICD-10, która była silnie inspirowana doświadczeniami związanymi z klęskami głodu w uboższych częściach świata w latach 60. i 70. XX wieku. Terminologia ta skupiała się głównie na niedoborach konkretnych składników odżywczych oraz skrajnych formach wyniszczenia, takich jak kwashiorkor (niedożywienie białkowe) czy marasmus (niedożywienie energetyczne)¹.

Przewlekły stan zapalny sprzyja katabolizmowi białek mięśniowych, prowadząc do utraty masy i siły mięśniowej oraz pogorszenia tolerancji leczenia u pacjentów onkologicznych. Kwasy tłuszczowe omega-3 (EPA i DHA) mogą modulować ten proces, wspierając stan odżywienia i ograniczając wybrane powikłania terapii.

Wapń odgrywa istotną rolę w profilaktyce oraz przebiegu klinicznym raka jelita grubego^1,2. Dowody epidemiologiczne wskazują na istotny efekt ochronny wapnia z diety, szczególnie pochodzącego z produktów mlecznych^3,4,5. Skuteczność suplementacji jest jednak zmienna i zależna od genotypu oraz stężenia witaminy D^6,7.

Zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO) jest zaburzeniem charakteryzującym się zwiększoną liczbą bakterii i/lub zmianą składu mikrobioty w obrębie jelita cienkiego. Coraz częściej podkreśla się, że SIBO nie powinno być traktowane wyłącznie jako izolowana jednostka chorobowa, lecz raczej jako konsekwencja współistniejących zaburzeń motorycznych, anatomicznych, metabolicznych, immunologicznych lub pooperacyjnych. Nadmierna obecność bakterii w jelicie cienkim prowadzi do nasilonej fermentacji składników pokarmowych, produkcji gazów, takich jak wodór i metan, oraz zmian w metabolizmie kwasów żółciowych, witamin i lipidów. Konsekwencją tych procesów mogą być wzdęcia, ból brzucha, biegunka, zaparcia, utrata masy ciała oraz niedobory składników odżywczych, zwłaszcza witaminy B12 i witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Diagnostyka SIBO pozostaje wyzwaniem klinicznym ze względu na brak jednoznacznego złotego standardu, ograniczenia aspiracji treści jelita cienkiego oraz kontrowersje dotyczące interpretacji testów oddechowych. Współczesne podejście do SIBO uwzględnia nie tylko aspekt ilościowy mikrobioty, ale także jej aktywność metaboliczną i wpływ na odpowiedź immunologiczną gospodarza. Szczególnie interesująca jest koncepcja triady biomarkerów obejmującej bakterie z rodzaju Bacteroides, profil metabolitów oraz zmiany w populacjach limfocytów. Takie ujęcie wskazuje, że SIBO może być rozumiane jako złożone zaburzenie osi mikrobiota–metabolizm–odporność, w którym dysbioza jelita cienkiego oddziałuje zarówno lokalnie na przewód pokarmowy, jak i potencjalnie ogólnoustrojowo na metabolizm oraz funkcjonowanie organizmu.

W ostatnich latach obserwuje się dynamiczny wzrost zainteresowania rolą mikrobioty jelitowej, osi jelito–mózg oraz żywności funkcjonalnej w profilaktyce żywieniowej i wspieraniu prawidłowego funkcjonowania organizmu. Wśród naturalnych substancji bioaktywnych szczególną uwagę zwracają grzyby funkcjonalne, których właściwości wykraczają poza tradycyjną wartość odżywczą. Coraz więcej badań wskazuje, że związki obecne w grzybach mogą wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego, procesy neurobiologiczne oraz skład mikrobioty jelitowej^1,2. Równolegle rozwija się nowa kategoria preparatów określanych mianem mykobiotyków, łączących probiotyki z ekstraktami grzybów funkcjonalnych.

Agoniści receptora GLP-1 (GLP-1 RA) to klasa nowoczesnych leków, które są stosowane w leczeniu cukrzycy typu 2 i otyłości, jednak istnieją mocne dowody naukowe na ich znaczenie w prewencji sercowo-naczyniowej. Wyniki dużych badań klinicznych – od LEADER, SUSTAIN-6 PIONEER, przez REWIND, aż po SELECT i SOUL – udowadniają ich znaczenie w redukcji poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych (major adverse cardiovascular events, MACE). Badania programu STEP-HFpEF oraz SUMMIT rozszerzyły zakres potencjalnych korzyści na niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową (HFpEF). Z tego względu GLP-1 RA znalazły miejsce w wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC). Niniejszy artykuł podsumowuje mechanizmy kardioprotekcji oraz przedstawia rolę GLP-1 RA we współczesnych algorytmach postępowania kardiologicznego.